به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام سید محسن آزادی در نوشتاری با اشاره به موضوع مرثیه‌ای برای میراثی که آرام‌آرام به فراموشی سپرده می‌شود، آورده است: از شتاب‌زدگی و آسان‌گیری فاصله بگیریم و فریب ظاهر پرزرق‌وبرق و سرعت تولید هوش مصنوعی را نخوریم. فناوری، هرقدر هم پیشرفته باشد، جایگزین دانش، ذوق، تجربه و مسئولیت هنری انسان نیست.
سال‌ها و قرن‌ها، هنرمندان خوش‌قریحه این مرز و بوم، با کدّ یمین و عرق جبین، با صرف عمر و جان و تصریف هنر خویش، کوشیدند زیباترین جلوه‌های هنر خوش‌نویسی و خط فارسی را بیافرینند و به نمایش بگذارند؛ آثاری که نه‌تنها چشم هر بیننده‌ای را به تحسین وامی‌داشت، بلکه روح و جان او را نیز به وجد می‌آورد و بر قدر و منزلت پیام می‌افزود. آنان به‌خوبی دریافته بودند که خط، صرفاً وسیله‌ای برای انتقال کلمات نیست؛ بلکه خود، زبان دیگری از هنر، فرهنگ، هویت و زیبایی است.
امروز اما، در روزگاری که آموزش خوش‌نویسی در مدارس به محاق تعطیلی رفته و در کنار ضعف روزافزون املای فارسی، ناخوانایی دست‌خط دانش‌آموزان و حتی دانش‌آموختگان، رنجی آشکار و تأسف‌بار شده است، با پدیده‌ای تازه و البته پیچیده‌تر روبه‌رو هستیم؛ پدیده‌ای به نام هوش مصنوعی.
فناوری‌ای که می‌تواند هوشمندانه در خدمت فرهنگ و هنر قرار گیرد، اما در صورت استفاده ناآگاهانه و بی‌ضابطه، به‌جای آنکه یاریگر خلاقیت و اندیشه باشد، به تاراج‌برنده ذوق بصری، سلیقه هنری و حتی ذهنیت زیبایی‌شناختی ما تبدیل می‌شود. گویی به‌تدریج، تصاویر ذهنی و قدرت تخیل و آفرینش هنری خود را به ماشین واگذار می‌کنیم و به آنچه بی‌زحمت و بی‌تأمل پیش روی ما می‌گذارد، رضایت می‌دهیم.
افسوس و صد افسوس که در مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز فرهنگی و مذهبی، چه شتاب‌زده و بی‌تأمل به خروجی‌های درهم‌وبرهم هوش مصنوعی رضایت می‌دهیم! با بهره‌گیری از نسخه‌های رایگان، محدود و بعضاً ناقص این ابزارها، آثاری شتاب‌زده و شلخته را به نام پوستر، اعلان و محصولات فرهنگی تولید می‌کنیم؛ بی‌آنکه درنگی در خوانایی نوشته‌ها، صحت واژگان، تناسب حروف، ظرافت ترکیب‌بندی و شأن هنری اثر داشته باشیم. سپس همین آثار مغلوط و مخدوش، بی‌هیچ بازبینی و دقتی، منتشر و در معرض دید عموم قرار می‌گیرند.
هر پوستر نادرست، هر ترکیب ناخوانا و هر اثر فاقد هویت بصری، تنها یک خطای گرافیکی ساده نیست؛ بلکه زخمی بر پیکر میراث نوشتاری و هنری ماست. با هر انتشار شتاب‌زده، بخشی از سرمایه فرهنگی و ذوق هنری این سرزمین را نادیده می‌گیریم و چه‌بسا ناخواسته، به فرسایش ذائقه زیبایی‌شناختی نسل آینده دامن می‌زنیم.
جا دارد در این مسیر تجدیدنظر کنیم؛ از شتاب‌زدگی و آسان‌گیری فاصله بگیریم و فریب ظاهر پرزرق‌وبرق و سرعت تولید هوش مصنوعی را نخوریم. فناوری، هرقدر هم پیشرفته باشد، جایگزین دانش، ذوق، تجربه و مسئولیت هنری انسان نیست.
همچنان باید دست هنرمندان را بفشاریم، قدر هنرآفرینی آنان را بدانیم و میدان را برای حضور و خلاقیتشان باز نگه داریم. اگر قرار است هوش مصنوعی نیز به یاری فرهنگ و هنر این سرزمین بیاید، شایسته است صاحبان دانش و فن بکوشند ابزارهایی متناسب با ظرفیت‌ها و ظرافت‌های خط فارسی و برخوردار از شناخت هنر فاخر ایرانی ـ اسلامی طراحی و تولید کنند؛ ابزارهایی که به‌جای تحریف و تخریب زیبایی خط فارسی، در خدمت اعتلا و گسترش آن باشند.
خط فارسی تنها مجموعه‌ای از حروف و نشانه‌ها نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و میراث زیبایی‌شناختی ماست. پاسداشت آن، پاسداشت بخشی از وجود فرهنگی ماست.
نه به شتاب‌زدگی، نه به ابتذال بصری و نه به قربانی‌کردن هنر در پای سهولت فناوری؛ آری به دانش، هنر، خلاقیت و هوش مصنوعیِ برخوردار از شناخت و احترام به فرهنگ ایرانی ـ اسلامی.
به امید آن روز...
سید محسن آزادی
ستاد راهبری هنرهای تجسمی حوزه‌های علمیه
۹ آبان ۱۴۰۵
نظر شما